Hiểu hơn về nhóm máu ABO

Các hệ thống nhóm máu ABO được sử dụng để biểu thị sự có mặt hoặc không có mặt kháng nguyên A, B hoặc cả 2 trên bề mặt hồng cầu. Hệ thống A...

Các hệ thống nhóm máu ABO được sử dụng để biểu thị sự có mặt hoặc không có mặt kháng nguyên A, B hoặc cả 2 trên bề mặt hồng cầu. Hệ thống ABO có ý nghĩa quan trọng nhất trong số 36 hệ thống phân loại nhóm máu khác nhau được công nhận, có ý nghĩa quyết định hàng đầu trong việc truyền máu. Các kháng thể anti-A hoặc anti-B hầu hết là IgM, được tạo ra trong những năm đầu đời bằng cách nhạy cảm với các chất môi trường như thực phẩm, vi khuẩn và virus.

Hệ thống nhóm máu ABO được Karl Landsteiner phát hiện năm 1901, và phát hiện này giúp ông nhận giải Nobel vào năm 1930. Trước đó, tất cả máu đã được giả định là như nhau, và hậu quả là các tai biến truyền máu mà không được hiểu biết nguyên nhân.

Các kháng nguyên nhóm máu ABO dường như cũng quan trọng trong suốt quá trình tiến hóa bởi tần số các loại máu ABO khác nhau giữa các quần thể khác nhau, cho thấy một nhóm máu cụ thể mang lại lợi thế lựa chọn. Ví dụ như một số nghiên cứu cho rằng kiểu hình O có tỷ lệ loét dạ dày cao hơn, trong khi kiểu hình A có liên kết với ung thư dạ dày. Một số nghiên cứu khác cho thấy cá thể mang nhóm máu O có ít hơn khoảng 25% yếu tố VII (FVIII) và yếu tố von Willebrand (vWF), là một protein liên quan đến đông máu.

Các bệnh làm tăng nhu cầu hồng cầu đều có thể khiến bệnh nhân "mất" kháng nguyên nhóm máu ABO, ví dụ như thalassemia. Ngoài ra, kháng nguyên nhóm máu ABO có thể bị thay đổi bởi các bệnh ung thư huyết học có thể thay đổi các chuỗi đường chịu kháng nguyên nhóm ABO, cho phép sử dụng kháng nguyên A và B làm dấu hiệu khối u cho bệnh bạch cầu cấp tính, rối loạn tăng sản và myelodysplasia.

1. Nhóm A.

Nhóm máu A là nhóm máu mà hồng cầu mang kháng nguyên (KN) A trên bề mặt hồng cầu. Nhóm A được phân ra làm 3 nhóm: A₁, A₂ và A “yếu”.

+ Nhóm máu A “yếu” là nhóm máu A nhưng hồng cầu ngưng kết yếu với kháng thể anti-A. Điều này có thể gây nhầm lẫn trong xác định nhóm máu. Nguyên nhân là do mang lượng ít kháng nguyên A.

Trong huyết thanh những người nhóm A yếu có thể có kháng thể chống A₁.

+ A₁ và A₂ ứng với 2 KN A là A₁ và A₂ do 2 alen khác nhau quy định.

Hồng cầu A₁ bị ngưng kết mạnh với KT anti-A của người nhóm B và O, ngoài ra cũng bị ngưng kết với chất chiết xuất từ đậu dolichos biflorus.

Hồng cầu A₂ phản ứng kém hơn với KT chống A của người nhóm B và nhóm O. Chúng không bị ngưng kết với chất chiết xuất từ đậu dolichos biflorus nhưng lại bị ngưng kết do kháng thể chống H.

Người nhóm máu A₂ và A₂B có thể có kháng thể chống A₁ tự nhiên song tỷ lệ thấp (khoảng 1% với A₂ và 25% với A₂B) và hiệu giá thấp, nhưng khi nhận máu A₁ có thể tạo miễn dịch và gây tai biến nếu truyền tiếp máu A₁ lần sau.

2. Nhóm B.

Nhóm máu B là nhóm máu mà hồng cầu mang KN B trên bề mặt hồng cầu. Nhóm B được phân ra làm 2 nhóm: B và B “yếu”.

+ Nhóm máu B “yếu” là nhóm máu B nhưng hồng cầu ngưng kết yếu với kháng thể anti-B. Điều này có thể gây nhầm lẫn trong xác định nhóm máu. Nguyên nhân là do mang lượng ít kháng nguyên B. Thường phát hiện được bằng phương pháp cố định và tách kháng thể.

3. Nhóm O.

Nhóm máu O là nhóm máu mà hồng cầu không mang KN A và B trên bề mặt hồng cầu. Tuy nhiên, thay vào đó nhóm máu O có kháng nguyên H trên bề mặt hồng cầu.

Sự có mặt kháng nguyên H là do hệ thống gen Hh - là hệ thống độc lập với ABO. Kháng nguyên H là tiền thân của kháng nguyên A và B. Người nhóm O có gen H nên có kháng nguyên H, nhưng không có gen A, gen B nên không chuyển chất H thành kháng nguyên A, kháng nguyên B được.

Kháng nguyên H không chỉ có mặt riêng ở nhóm O mà cả ở nhóm A, B, AB nhưng số vị trí kháng nguyên không đều và phụ thuộc vào kiểu hình ABO, nên hệ ABO còn gọi hệ ABH.

4. Ý nghĩa lâm sàng của kháng thể ABO

Kháng thể ABO có ý nghĩa lâm sàng chính vì hai lý do: chúng xuất hiện tự nhiên và được tìm thấy phổ biến, và chúng có tính phản ứng cao.

4.1. Phản ứng truyền máu.

Nếu người nhận máu có nhóm máu O được truyền máu không thuộc nhóm O, thì KT anti-A và anti-B tự nhiên trong huyết thanh của người nhận sẽ liên kết với kháng nguyên tương ứng của họ trên hồng cầu được truyền qua. Liên kết này kích thích phản ứng hoạt hóa bổ thể, dẫn đến vỡ tế bào hồng cầu hàng loạt → gây tán huyết mạch máu nhanh, dẫn đến các tai biến như đông máu nội mạc, sốc, suy thận cấp tính và tử vong.

Người ta có thể truyền máu theo hướng sau:

4.2. Bệnh tan máu của trẻ sơ sinh.

Hầu hết các trường hợp bệnh tan huyết của trẻ sơ sinh (HDN) phát sinh do không tương thích ABO không cần điều trị. Các trường hợp tán huyết nghiêm trọng đòi hỏi phải truyền máu trao đổi ít phổ biến hơn và hiếm khi xảy ra.

Tan máu của trẻ sơ sinh do kháng thể ABO xảy ra hầu như chỉ ở trẻ sơ sinh nhóm máu A hoặc B, được sinh ra bởi mẹ mang nhóm O. Điều này là do anti-A và anti-B của mẹ là các IgG (qua được nhau thai) chứ không phải là IgM như thông thường (không qua được nhau thai).

Tan máu của trẻ sơ sinh do kháng thể ABO có xu hướng tương đối nhẹ, chủ yếu là do biểu hiện kháng nguyên trên hông cầu trên thai nhi không rõ rệt như người lớn. Tuy nhiên, biểu hiện ABO khác nhau, và do đó mức độ tán huyết và nghiêm trọng cũng khác nhau.

Các nghiên cứu ban đầu cho rằng chủng tộc của trẻ sơ sinh là một yếu tố nguy cơ phát triển tan máu của trẻ sơ sinh do kháng thể ABO. Tuy nhiên, các nghiên cứu sau đó cho thấy tỷ lệ mắc bệnh cần được điều trị không khác biệt đáng kể ở trẻ sơ sinh châu Á, da đen, Tây Ban Nha và Da trắng.

4.3. Các chất giống kháng thể.

- Trong tự nhiên có những protein cấu trúc đơn giản có khả năng làm ngưng kết hồng cầu:

+ Chất chống A₁ từ đậu Dolichos biflorus: làm ngưng kết rất mạnh hồng cầu A₁ và A₁B, ngưng kết rất yếu hồng cầu A₂ và không ngưng kết hồng cầu A₂B, không phản ứng với hồng cầu B và O.

+ Chất chống H lấy từ cây Ulex europoeus, ngày nay lấy từ huyết thanh một loại lươn nước lợ, chất này gây ngưng kết rất mạnh hồng cầu O.

Diễn đàn Y Dược Trà Vinh